Đến London tôi mới vỡ lẽ ra rằng bản sắc của một đô thị nằm ở sự kết nối của cả ba thì: quá khứ (sự khác biệt lớn nhất), hiện tại và tương lai. Một đô thị không quá khứ, hoặc đánh mất quá khứ (khi các dấu vết của nó bị xóa sạch trong quá trình hiện đại hóa) thì sẽ khó có thể tạo ra được bản sắc. Tôi nhớ London bởi sự không giống ai (phải chăng xuất phát từ tính bảo thủ của người Anh?) với chiếc xe bus hai tầng hiện đại mà cũng rất cổ xưa (khi muốn xuống bến phải giật chuông bằng sợi dây thừng!); taxi đồng loạt sơn màu đen, kiểu dáng không thay đổi từ khi nó xuất hiện đến bây giờ; tượng đài cũng đen; cột điện cao áp, biển báo giao thông cũng đen như thế; rồi những ngôi nhà xây bằng gạch để trần màu đỏ sậm khói hun, những con đường nhỏ hẹp uốn cong theo sườn đồi lộng lẫy cỏ cây hoa lá, những cây cầu tráng lệ bắc qua sông Thames, tháp đồng hồ Big Ben sừng sững, cung điện Buckingham giờ đổi gác v.v., tất cả đều là những hình ảnh được lưu giữ qua năm tháng. Nếu không có nó, những thứ dường như cũ kỹ này, mà London chỉ có khu trung tâm tài chính, khu đô thị mới xây dựng trên đảo Chó với những tòa cao ốc cực kỳ hiện đại thì có còn là London nữa không? 
 

Tháp đồng hồ Big Ben, một biểu tượng không thể thiếu của nước Anh 

Tôi có qua Singapore, một đô thị mà bạn bè tôi chê là “không có bản sắc”, là đô thị “sạch sẽ và vô cảm” điển hình trong thời đại toàn cầu hóa. Thế nhưng mỗi lần qua là một lần khám phá. Lần đầu khám phá ra khu phố Tàu (China town), một quá khứ được tân trang bằng màu sắc của hội họa, với những dãy phố lầu được sơn màu rực rỡ, khác hẳn và thú vị hơn nhiều những khu phố Tàu mà tôi từng biết ở London, Paris, Malacca, ở Hải Phòng ngày xưa (từ Nhà Hát Lớn đổ về Chợ Sắt) và ở TP.HCM (khu Chợ Lớn); khám phá ra nơi bị gọi là “chán ngắt” này là một “khu vườn phương Đông” kiến tạo theo thẩm mỹ Trung Hoa (ở Singapore, người Hoa là chủ yếu) với cỏ hoa cây cối chim chóc , làm mềm mại, làm dịu đi rất nhiều cái vẻ thô cứng của bê tông, kính, sắt, thép của những công trình mới xây dựng trong vòng vài chục năm nay, và nhất là những khoảng trống rộng lớn phủ đầy cây xanh (nhiều cây cỡ cổ thụ) đã che giấu cái vẻ đơn điệu của các tòa cao ốc. Lần thứ hai khám phá ra khu phố của người Malaysia (khu Geylang) có phần hơi nghèo nàn cũ kỹ, một tương phản với vẻ xa hoa, lộng lẫy và vô cùng hiện đại của khu trung tâm giải trí và thương mại nằm bên bờ vịnh Marina. Lần thứ ba khám phá ra khu Ấn Độ (Little India) pha Tàu với kiến trúc nửa Ấn nửa Trung Hoa của thập niên 30, 40 thế kỷ trước, và do đi xem Đội tuyển Quốc gia đá giao hữu với Tuyển Singapore ở sân bóng ngoại vi, tình cờ “phát hiện” suốt dọc đường, những khu đô thị hiện đại lẩn khuất trong rừng. 
 

Thành phố di sản Malacca (Malaysia)

Singapore là một thành phố mới, xây dựng trên một làng chài, quá khứ đô thị rất mỏng. Nhưng người Singapore biết chắt chiu từng chút một vẻ đẹp của quá khứ để lại (nhà cửa, hệ sinh thái của một hòn đảo nhiệt đới, truyền thống làm vườn cảnh của người Trung Hoa), làm nó sống dậy, tươi mới trong đời sống đương đại và quan trọng là tạo được sự hòa nhập với hiện tại và nếu cứ với một cách làm như thế, nó cũng sẽ hòa nhập được với tương lai. Vậy có thể coi Singapore là “đô thị không bản sắc”, “sạch sẽ và vô cảm” được không?